Odpowiedzialność w logoterapii: Kto za co odpowiada?
Logoterapia nazywana jest często „terapią odpowiedzialności”. Viktor E. Frankl mawiał, że bycie człowiekiem oznacza bycie odpowiedzialnym – za siebie, za innych oraz za zadania, jakie stawia przed nami życie. W relacji terapeutycznej ta zasada jest fundamentalna. Aby proces przynosił owoce, zarówno terapeuta, jak i pacjent muszą jasno rozpoznać granice swoich ról, motywacji i wpływu na wyniki terapii.
Jak wygląda ten podział w ujęciu logoterapeutycznym, czerpiącym z nauki Viktora Frankla i Elisabeth Lukas?
1. Odpowiedzialność Pacjenta: Twórca własnego życia
W logoterapii pacjent nigdy nie jest biernym biorcą usług medycznych czy „pacjentem”, nad którym terapeuta wykonuje operację psychologiczną. Pacjent jest głównym nawigatorem i autorem swojej drogi.
Za co odpowiada pacjent?
Za decyzję i motywację do poszukiwania sensu: Jak podkreślała Elisabeth Lukas, nikt nie może przeżyć życia za kogoś innego ani „wstrzyknąć” sensu z zewnątrz. Pacjent odpowiada za swoją gotowość do zadania sobie trudnych pytań i otwartość na zmianę perspektywy.
Za odpowiedź na wyzwania losu (wolność woli): Frankl przypominał, że nawet jeśli nie mamy wpływu na okoliczności zewnętrzne (chorobę, stratę, przeszłość), zawsze mamy wolność wyboru, jak na nie zareagujemy. Pacjent odpowiada za postawę, jaką przyjmuje wobec cierpienia i trudności.
Za wprowadzanie w czyn wdrożonych refleksji: Terapia nie kończy się w gabinecie. Odpowiedzialnością pacjenta jest przenoszenie odkrytych wartości i postanowień do swojego codzienne życia, relacji i działań („wolola sensu” realizowana w praktyce).
2. Odpowiedzialność Terapeuty: Towarzyszenie i akuszerstwo sensu
Rola logoterapeuty różni się od ról w innych nurtach – terapeuta nie jest wszechwiedzącym autorytetem, który wie, co jest „dobre” dla pacjenta, ani sędzią.
Za co odpowiada terapeuta?
Za stworzenie bezpiecznej, bezwarunkowej przestrzeni (akuszerstwo duchowe): Metafora „akuszera” (położnej) – często przywoływana w logoterapii – doskonale oddaje postawę terapeuty. Położna nie rodzi dziecka za matkę, ale pomaga mu przyjść na świat. Terapeuta pomaga pacjentowi „urodzić” jego własne, unikalne odpowiedzi na pytania życia. Odpowiada za empatię, głęboki szacunek i uważność.
Za pomoc w rozjaśnieniu „ślepych pól” i wartości: Czasami w kryzysie lub chorobie wewnętrzny kompas pacjenta gubi się pod warstwą lęku, cierpienia czy zwątpienia. Odpowiedzialnością terapeuty jest bezpieczne oświetlenie przestrzeni duchowej pacjenta – pomoc w dostrzeżeniu zasobów, ukrytych wartości (twórczych, przeżyciowych i postawowych) oraz wolności, o której pisał Frankl.
Za profesjonalizm, ramy i strukturę: Terapeuta odpowiada za trzymanie bezpiecznych ram procesu terapeutycznego, stosowanie rzetelnej wiedzy (zgodnej z duchem Wiktor Frankl Institut) oraz etykę zawodową.
3. Kto odpowiada za wyniki terapii?
Wynik terapii to wypadkowa spotkania dwóch wolnych osób, jednak sukces terapeutyczny leży po stronie zaangażowania pacjenta.
- Wynik nie jest „zasługą” terapeuty: Terapeuta nie „uzdrawia” pacjenta swoją techniką. Może wskazać drogę, podać latarkę, potrzymać za rękę w najciemniejszym momencie, ale to pacjent musi wykonać krok naprzód.
- Wynik jest owocem odwagi pacjenta: Jak pisała Elisabeth Lukas, logoterapia daje narzędzia do zmiany nastawienia, ale to determinacja pacjenta, by odnaleźć sens mimo cierpienia („mimo wszystko”), przynosi realną ulgę, zdrowienie psychiczne i wewnętrzny spokój.
„Życie stawia człowiekowi pytania, a człowiek może na nie odpowiadać jedynie odpowiadając za własne życie” – Viktor E. Frankl.
W moim gabinecie biorę pełną odpowiedzialność za to, by stworzyć dla Ciebie bezpieczną, pełną szacunku przestrzeń. Zapraszam Cię jednak do wspólnej, odważnej podróży, w której to Ty jesteś kapitanem swojego losu.